Agnieszka Smarzewska

W pewnym sensie tłumacz to też autor. Jest drugim autorem czy autorką tekstu, ponieważ nadaje mu zupełnie nową formę w nowym języku. 

— Agnieszka Smarzewska, tłumaczka z języka łotewskiego

Tomik wierszy Wielkanoc Ingi Gaile to jedna z najgłośniejszych książek poetyckich na Łotwie ostatnich lat. Autorka jest nie tylko poetką, ale także autorką prozy i dramatów, feministką i stand-uperką, orędowniczką wolności – barwną postacią w łotewskim świecie kultury. Niektóre wiersze z niniejszego tomu zaskakują aktualnością, niemal publicystycznym zacięciem, trafnymi aluzjami do wydarzeń na świecie i w rodzimym kraju autorki. Inne – wręcz przeciwnie: są refleksyjne, autobiograficzne, stawiają pytania egzystencjalne i poszukują odpowiedzi na nie.

          Tym, co łączy wszystkie utwory, jest niebanalna forma oddziałująca na zmysły. Żywe obrazy i plastycznie opisane sceny pojawiają się przed oczami czytelnika jak film, a melodia tekstu i brzmienie słów wprowadzają niepowtarzalny rytm. Nie brak również subtelnej ironii, która dodaje lekkości przejmującej lekturze. Tłumaczka Agnieszka Smarzewska pracowała nad przekładem tej książki ponad rok, szukając odpowiedniego rejestru, który pozwoliłby jej oddać w polszczyźnie obrazowość i wieloznaczność oryginalnego tekstu.

W nagraniu audio Agnieszka Smarzewska opowiada o pracy nad przekładem, a także czyta cztery przejmujące wiersze z tomiku Wielkanoc: — 00:00 Do kamieni — 04:28 Jesień damasceńska — 07:35 Prezent od ciebie — 09:58 Medytacja.

Fragment wiersza Za granicą Ingi Gaile…

Aiz katra izcila vīrieša stāv izcila sieviete,

aiz katras mierīgas sievietes stāv vīrietis,

kurš nepārkāpj viņas robežas,

aiz katras robežas stāv robežsargs,

tikai ne aiz tās, pie kuras

atrodas manu vecāku māja,

aiz manu vecāku mājas ir dīķis,

aiz dīķa ir mežs,

aiz meža dzīvo mežacūka,

kura skrēja pāri Krišjāņa Valdemāra ielai,

aiz Krišjāņa Valdemāra stāv latvju kuģniecība,

aiz kuģniecības stāv visādas tumšas lietiņas,

aiz tumsas nāk gaisma

vai arī pāvests, violetā plīvurā tinies,

aiz pāvesta stāv sorosīti, žīdi un izvirtuļi,

aiz izvirtuļiem seko Denī Didro,

aiz Denī Didro stāv tūkstošiem grāmatu,

kuras es tā arī nepaspēšu izlasīt

savas skaistās un sāpīgās dzīves laikā,

(…)

tu stāvi jūras malā un skaties,

viņa iznāk no jūras – govs zelta ragiem,

viņā ir visu tavu nākotnes mazbērnu asaras,

aiz raudāšanas nāk smiešanās,

aiz smiešanās nāk raudāšana,

aiz katras raudāšanas sieviete pieceļas,

skatās uz vīrieti, kurš garlaikots stāv jūras malālīdzās būdiņai,

uz kuras uzraksts “Šokolāde”,

aiz šokolādes ražotnes stāv Andris Šķēle,

aiz Andra Šķēles pie Svētā Pētera vārtiem

stāv vesela gūzma visādu ļaužu,

jo nevar Pēteris gadiem jau izlemt,

vai laist Šķēli debesīs vai tomēr – nē,

aiz debesīm ir vēl vienas debesis,

aiz debesīm ir vēl vienas debesis,

aiz mana spēka piecelties

stāv mans spēks piecelties,

aiz mierīga vīrieša stāv sieviete,

kas nepārkāpj viņa robežas,

aiz robežas tu vairs neesi tu,

aiz tu stāvu es,

aiz es stāv jauna sieviete,

viņai pretī jauns vīrietis.

Abi trīc naidā.

Pār viņiem nolaižas diktora teksts

maigas pūsmiņas veidolā:

un iemīlēs atkal no jauna,

tas, kurš jau mīlējis reiz,

un tas, kurš – nekad, nekad,

reiz tomēr iemīlēt spēs.

…w przekładzie Agnieszki Smarzewskiej

Za każdym wybitnym mężczyzną stoi wybitna kobieta,

za każdą spokojną kobietą stoi mężczyzna,

który nie przekracza jej granic,

za każdą granicą stoi strażnik graniczny,

tylko nie za tą, przy której

znajduje się dom moich rodziców,

za domem moich rodziców jest staw,

za stawem jest las,

za lasem mieszka dzika świnia,

która pędziła ulicą Krišjānisa Valdemārsa,

za ulicą Krišjānisa Valdemārsa stoi żegluga łotewska,

za żeglugą różne ciemne sprawki,

za ciemnością światło,

a nawet papież owinięty fioletową woalką.

Za papieżem stoją sorosiści, Żydzi i zboczeńcy,

za zboczeńcami Denis Diderot,

za Denisem Diderotem tysiące książek,

na których przeczytanie

w swoim pięknym i bolesnym życiu nie mam czasu,

(…)

stoisz na brzegu morza i patrzysz,

ona wychodzi z morza – krowa o złotych rogach,

w niej są łzy wszystkich twoich przyszłych dzieci,

po płaczu przychodzi śmiech,

po śmiechu przychodzi płacz,

po każdym płaczu kobieta się podnosi,

patrzy na mężczyznę, który znudzony stoi na brzegu morza

obok budki z napisem „Czekolada”,

za fabryką czekolady stoi Andris Šķēle,

za Andrisem Šķēlem pod bramą Świętego Piotra

stoi długa kolejka różnych ludzi,

bo Piotr od lat nie może się zdecydować,

wpuścić Andrisa do nieba czy nie,

za niebem jest jeszcze jedno niebo,

za niebem jest jeszcze jedno niebo,

za moją przebudzoną siłą

stoi moja przebudzona siła,

za spokojnym mężczyzną stoi kobieta,

która nie przekracza jego granic,

za granicą ty nie jesteś już ty,

za ty stoję ja,

za ja stoi młoda kobieta,

naprzeciw niej młody mężczyzna.

Drżą z nienawiści.

Opada na nich głos lektora

jak łagodny powiew:

i zakocha się na nowo

ten, kto kochał choćby raz,

a ten, kto nie kochał nigdy,

pierwszy raz pokocha.

O tłumaczce

Agnieszka Smarzewska (ur. 1987) – tłumaczka, prozaiczka, copywriterka. Redaktorka “Przeglądu Bałtyckiego”. Absolwentka Bałtystyki na Uniwersytecie Warszawskim. Tłumaczy głównie literaturę łotewską i litewską. Publikowała w magazynach literackich, takich jak m.in.: “Bluszcz”, “Borussia”, “Korespondencja z ojcem”, “Prace Bałtystyczne”, “Tlen Literacki” (pod pseudonimem Julia Jakub), “Wizje”, “Znad Wilii”. Tomik Ingi Gaile Wielkanoc w jej przekładzie został nominowany do Nagrody Europejski Poeta Wolności 2020. Mieszka w Warszawie.


W nagraniu wykorzystano utwory muzyczne dostępne na licencji Creative Commons: Winter Limbo, Radiance (link),
Jasnazima, Exodus Glacier (link), Ilya Marfin, Never Forget (link), Dream Machine, Alien (link).