Sebastian Musielak

Tommy Kinnunen jest świetnym pisarzem, choć za takiego się nie uważa. Inni niż my to opowieść o losach ludzi, których albo nie zauważamy, albo nie chcemy o nich wiedzieć, albo po prostu ich nie lubimy. 

— Sebastian Musielak, tłumacz z języków: fińskiego i angielskiego

Powieść Inni niż my fińskiego pisarza Tommiego Kinnunena (ur. 1973) to po części rozwinięcie, a po części kontynuacja jego debiutanckich Czterech Dróg (W.A.B. 2015, tłum. Sebastian Musielak), które fińska krytyka uznała za „jeden z najważniejszych debiutów dekady”. Tytułowymi bohaterami powieści są znani już z Czterech Dróg niewidoma Helena i jej bratanek Tuomas, który jest gejem. Kinnunen kreśli ich trudne losy ze współczuciem i ciepłem, pokazując ich człowieczeństwo w pełnym świetle.

W nagraniu wideo Sebastian Musielak opowiada o tym, jak to się stało, że w debiutanckiej powieści fińskiego pisarza Tommiego Kinnunena znalazły się utwory Maryli Rodowicz, Stanisława Moniuszki, Justyny Steczkowskiej, Kazika Staszewskiego i Manaamu oraz o tym, do czego przydaje się tłumaczowi wiedza o strojeniu fortepianu.

W nagraniu audio tłumacz przedstawia wprowadzenie do książki Tommiego Kinnunena.    

Fragment powieści Inni niż my Tommiego Kinnunena…

Välillä kuuntelen myyjiä, kun ne toistavat ostajille vanhoja litanioitaan. »Juuri tällaisen flyygelin valitsi Toivo Kuula. Tällaisella soitti Merikanto», ne aina kertovat, ja rouvat sekä leskiruustinnat ihastelevat, vaikka näiden pianon malli on kopioitu Becksteinista, koneisto on Rennerin. Viime kuussa kuulin ensi kertaa uuden lisäyksen: »Luovutusta varten teille tulee virittämään näkövammainen ammattilainen. Erittäin tarkka-aistinen ja pätevä. Absoluuttinen sävelkorva.» Minä juoksin takahuoneeseen nauramaan. Voisin vaikka löysätä joka kielikuorosta oikean alemmas janostaa vasemman ylemmäs niin kuin kapakkapianoissa, eivätkä nämä huomaisi mitään. Kotikäynneillä Seppo ja Markku kasvattavat myyjien aloittamaa myyttiä. Ne käskevät ostajia seisauttamaan kellojen heilurit ja pysäyttämään punnukset, jotta minä saisin keskityttyä. Lapset pitää viedä ulos mekastamaan ja vesikattilat ottaa pois hellalta, jottei äänipohjan muoto muutu kesken virityksen.

            Kuuntelen yksiviivaisen aan sointia. Koskettimen vasara osuu kieliin, etu- ja takadupleksit runsaannuttavat ääntä, mutta se särähtää silti. Otan virityskammen sekä huopakiilat laukusta ja etsin kannen alta tämän sävelen kolmen kielen tapit. Vaimennan laitimmaiset kielet ja etsin keskimmäiselle oikean vireen, sitten suuntaan sen mukaan ne kaksi muuta. Tämä täytyisi kuunnella vielä ääniraudalla, mutta teen niin vain jos asiakas seuraa. Minä kuulen sen ilmankin. Tahdon intonoida jokaisen soittimen sellaiseksi kuin itse haluan. Siirryn oktaavia alemmaksi ja etsin suurelle aalle oikean muodon.

…w przekładzie Sebastiana Musielaka

Czasem słyszę, jak sprzedawcy mydlą klientom oczy starą gadką. „Właśnie takie pianino wybrał Toivo Kuula. Na takim fortepianie grał Merikanto”, klepią w kółko jedno i to samo, a dystyngowane damy i wdowy po dziekanach rozpływają się w zachwytach, bo nie mają pojęcia, że ich model został zerżnięty z Bechsteina, a mechanizm wzięty od Rennera. W ubiegłym miesiącu usłyszałam po raz pierwszy dodatek nadzwyczajny: „i stawi się u państwa niewidoma stroicielka. Fenomenalnie wyostrzone zmysły, mistrzyni w swoim fachu. Słuch absolutny”. Musiałam pobiec do kantorka, żeby nie parsknąć śmiechem przy klientach. Mogłabym w chórze obniżyć prawą strunę i podnieść lewą jak w knajpianych pianinach i nikt by się nie zorientował. Na odbiorach Seppo i Markku dodają nowe wątki do wymyślonej przez sprzedawców legendy. Każą klientom zatrzymać wahadła wszystkich zegarów i unieruchomić wagi, żeby pani Syrjänen mogła pracować w skupieniu. Rozwrzeszczany drobiazg trzeba wyprowadzić na dwór, a gary zestawić z pieca, żeby płyta rezonansowa nie odkształciła się podczas strojenia.

            Słucham jednokreślnego „a”. Młoteczek klawisza uderza w struny, dolne i górne alikwoty wzbogacają dźwięk, lecz mimo to coś brzęczy. Wyciągam z torby klucz stroicielski oraz filcowe kliny i szukam pod pokrywą kołków naciągu dla wszystkich trzech strun tego dźwięku. Wygłuszam skrajne, szukam dla środkowej właściwej wysokości, a potem zestrajam do niej pozostałe dwie. Powinno się tego słuchać jeszcze z kamertonem, lecz robię tak tylko w obecności klienta. Słyszę i bez kamertonu. Lubię intonować każdy instrument tak, jak sama chcę. Przenoszę się oktawę niżej i szukam właściwej formy dla wielkiego „A”.

O tłumaczu

Sebastian Musielak (ur. 1970) – absolwent filologii fińskiej na Katedrze Skandynawistyki UAM. Tłumacz literatury anglojęzycznej i fińskiej, były wydawca e-booków z nowszą klasyką fińską, freelancer. Tłumaczyć zaczął jeszcze na studiach – pierwszy jego przekład (z języka angielskiego) ukazał się w 1996 roku, a pierwszy z fińskiego – w 2004. Pracował też jako tłumacz ustny, między innymi w fabryce autobusów we Wrocławiu i helsińskiej stoczni Aker Yards. Przetłumaczył ponad 80 książek, z czego około 35 z języka fińskiego. Współpracował i nadal współpracuje z najważniejszymi polskimi wydawcami, m.in. z Rebisem, wydawnictwem słowo/obraz terytoria, Światem Książki, Wydawnictwem Czarne, Wydawnictwem Literackim, W.A.B., Książkowymi Klimatami, Wydawnictwem Poznańskim, Dwiema Siostrami, Zieloną Sową. Zajmuje się również szkoleniem początkujących tłumaczy w Polsce i w Finlandii. W 2008 roku został laureatem nagrody czasopisma „Literatura na Świecie” w kategorii „Nowy głos” za przekład powieści fińskiego pisarza Daniela Katza Kobieta pułkownika (Czarne 2007). w 2017 roku Ministerstwo Kultury Finlandii przyznało mu doroczną nagrodę państwową dla tłumacza literatury fińskiej na język obcy.