Wawrzyniec Brzozowski

„Z wiekiem coraz rzadziej przeżywamy poetyckie wzruszenia. Jean sprawił, że wróciły do mnie doznania, na które dawno już straciłem nadzieję”

– Wawrzyniec Brzozowski, tłumacz z języka francuskiego

Po trzęsieniu jest tomem poetyckim poświęconym tragicznemu w skutkach trzęsieniu ziemi, które 6 kwietnia 2009 roku zniszczyło L’Aquilę i okolicę, w tym San Demetrio: miejscowość, z której wyemigrowali do Luksemburga rodzice autora niedługo przed jego urodzeniem. Jak mówi tłumacz Wawrzyniec Brzozowski, francuski w poezji Jeana Portante to „język wieloryb”: „Na oko francuski, ale trochę jakby inny – na podobnej zasadzie jak wieloryb, wieczny wędrowiec, ssak, który opuścił ziemię, wybierając oceany, podobny jest do ryby. Język jego poezji oddycha – jak sam mówi – włoskim i innymi językami, wśród których dorastał w Luksemburgu”. Jak pisze Jean Portante: „Kiedy 6 kwietnia 2009 roku w miejscu mego pochodzenia, moich korzeni, rozpadały się domy, zatrząsł się też ów język w języku. Domy w większości stoją, ale nie da się w nich mieszkać. Domy bez duszy. Domy-duchy. Cienie samych siebie. Od tamtej pory wpatrują się one w inne domy – otaczające wioskę domy z drewna, które oglądają je z zewnątrz. To tam schroniła się dusza. Po trzęsieniu pozostał język opuszczony przez język. Obnażone, obdarte korzenie, wpatrzone w miejsce, gdzie mieszkały tak długo”. Tom Po trzęsieniu został nominowany do Nagrody Literackiej Miasta Gdańska „Europejski Poeta Wolności” w 2020 roku.

W nagraniu audio Wawrzyniec Brzozowski opowiada o późnej karierze tłumacza, żarłoczności neofity, wielojęzyczności Luksemburga, podwójnych przynależnościach, ukrytym kodzie poezji i odnowie języka przez tych, którzy przychodzą z zewnątrz.

Wiersz z tomu Po trzęsieniu Jeana Portante…

DANS LA POUSSIÈRE DE CE QUI A ÉTÉ QUAND S’Y COLLE
non la farine mais une épaisseur des jours que ni
la pluie ni l’ombre ne savent déchiffrer – dans cette
poussière-là il survit à deux pas de lui-même le village
que surplombe la montagne. Loin trop loin de lui au
centre d’une cuisine où depuis longtemps le blé a été
remplacé par l’acier et l’acier par le souvenir le repas
qu’on prépare est le seul remède contre la perte de
l’oubli.
           Il y a une fissure invisible dans le flanc de la
montagne. Sur la colline d’en face la ruine et le château
lointain en connaissent l’histoire. Elles sont aussi
au-dessus dans le ciel la ruine et la fissure. Et il y en a
même dans le flanc de ta peau. On dirait un lac cicatrisé.
On dirait que rien n’a été recousu après l’opération.

…w przekładzie Wawrzyńca Brzozowskiego

W PROCHACH TEGO CO BYŁO TAM GDZIE TERAZ W POWIETRZU
unosi się nie mączny pył lecz ociężałość dni których
ani deszcz ani cień nie potrafią rozplątać – w tamtych
prochach przetrwała o dwa kroki od samej siebie wioska
ponad którą wznosi się góra. Gdzieś daleko za daleko stąd
na środku kuchni gdzie od dawna już zboże zastąpił
metal a metal wspomnienia przyrządzanie posiłków
pozostało jedynym remedium przeciwko utracie
pamięci.
              Na zboczu góry jest niewidoczne
pęknięcie. Ruiny na wzgórzu naprzeciw i zamek
w oddali znają jego historię. Ruiny i szczelina
są też w niebie ponad. Masz je nawet na skórze
nad biodrem. Wygląda to jak zabliźnione jezioro.
Jakby nie założono żadnych szwów po operacji.

O tłumaczu

Wawrzyniec Brzozowski (ur. 1953 w Krakowie) – tłumacz literatury francuskiej, historyk i krytyk sztuki. Przełożył m.in. kilka książek Georges Pereca, w tym Życie instrukcja obsługi (Nagroda za debiut „Literatury na Świecie”) i biografię Georges Perec Claude’a Burgelina, Pamiętniki króla Stanisława Augusta (nominacja do Nagrody Literackiej Gdynia w kategorii przekład), Gdy Europa mówiła po francusku Marca Fumaroli, Ormianie. Historia zapomnianego ludobójstwa Yves’a Ternona, W cieniu rozkwitających dziewcząt w ramach nowego przekładu W poszukiwaniu utraconego czasu Prousta (nominacja do Nagrody Literackiej Gdynia w kategorii przekład), Pisma olimpijskie Pierre’a de Coubertin (w przygotowaniu) oraz kilkanaście książek innych autorów.


© Autorem fotografii Wawrzyńca Brzozowskiego jest Norbert Piwowarczyk. W nagraniu wykorzystano utwór dostępny na licencji Creative Commons: Vadim Derepa, Abstraction (link).